Bloog Wirtualna Polska
Jest 1 095 007 bloogów | losowy blog | inne blogi | zaloguj się | załóż bloga
Kanał ATOM Kanał RSS
Kategorie

Czas wolny nieodłącznym elementem życia człowieka, wpływającym na jego rozwój fizyczny, psychologiczny i społeczny.

sobota, 29 maja 2010 22:39
Skocz do komentarzy


 

Od wielu lat czas wolny jest obiektem zainteresowania wielu dziedzin nauki m.in. filozofii, antropologii, socjologii, psychologii, pedagogiki oraz ekonomii. Wynika to z przekonania, że czas wolny odgrywa ważną rolę w procesach społecznych oraz w zakresie działań dydaktycznych o wychowawczych. Pojęcie czasu wolnego było w większości przypadków przeciwstawiane pojęciu wysiłek fizyczny. Dlatego też terminologia związana z pojęciem wolnego czasu nie jest zgodna, opiera się na różnego typu założeniach, jednak większość definicji kładzie nacisk na to, że jest to okres w życiu człowieka, którym może on dysponować według własnego uznania.

Kazimierz Czajkowski stwierdza, że „(...) czas wolny jest dobrem społecznym, wypracowanym przez jednostkę i społeczeństwo dla regeneracji sił fizycznych i psychicznych po pracy zawodowej, nauce - dla rozwijania indywidualnych zamiłowań i zainteresowań, zapewnienia kulturalnego wypoczynku i kształtowania bogatszej osobowości jednostki".[1] Dlatego też „(...) należy go uczynić czasem aktywnego, świadomego poszukiwania nowych celów, wartości, które pozwolą na kształtowanie postawy jednostki wobec otoczenia i znalezienie własnej roli w społeczeństwie". właściwie zagospodarowany czas wolny pozwala człowiekowi zachować równowagę emocjonalną, umysłową i społeczną. Według E.Wnuka-Lipińskiego „czas pozostający do osobistej dyspozycji człowieka po spełnieniu przez niego obowiązków zawodowych, rodzinnych, szkolnych oraz po zaspokojeniu potrzeb biologicznych organizmu".[2]


Aleksander Kamiński podał definicję, zgodnie, z którą czas wolny powinien być „(...) wolny od: pracy zawodowej podstawowej, w tym również u uczniów i studentów od zajęć szkolnych; zarobkowej pracy nadliczbowej lub od pracy w drugim zawodzie, a odnoście uczniów i studentów - od odrabiania zadań domowych; dojazdów do pracy (uczelni); zaspokajania elementarnych potrzeb organizmu (sen, higiena osobista i spożywanie posiłków); obowiązków domowych i rodzinnych oraz uczelnianego kształcenia się pracujących".[3]

Czas wolny stanowi pewien ograniczony okres, jakim człowiek dysponuje. Jednak w budżecie osoby dorosłej obok czasu wolnego można wyróżnić:

1.      czas przeznaczony na zaspokojenie biologicznych potrzeb ludzkiego organizmu

(na sen, posiłki, higienę osobistą),

2.      czas związany z pracą zawodową, służący zdobyciu środków finansowych na

zaspokojenie różnorodnych potrzeb,

3.      czas obowiązków pozazawodowych, wydatkowany głównie na zajęcia domowe.[4]


Istnieje kilka specyficznych cech czasu wolnego, do których możemy zaliczyć to, że:

1.      służy przede wszystkim do zaspokojenie potrzeb autotelicznych, mających sens sam w sobie, a nie do osiągania innych wartości, które przynoszą określone korzyści w wymiarze materialnym, czy finansowym. Wypełniają go działania i czynności sprawiające człowiekowi wiele przyjemności i satysfakcji.

2.      nie otrzymujemy za niego wynagrodzenia, nie jest poświęcany na czynności związane ze sferą życia zawodowego. Czasami jest jednak poświęcany na dodatkową pracę zarobkową.

3.      należy do sfery spraw prywatnych, którą charakteryzuje swoboda podejmowania decyzji. Człowiek sam decyduje w jaki sposób spędzi posiadany czas wolny, w sposób zgodny ze swoimi zainteresowaniami, hierarchią potrzeb i wartości, preferencjami i obyczajami.


Sposób gospodarowania wolnym czasem zależy w szczególnym stopniu od zamożności człowieka. Wiele zajęć i czynności wykonywanych w czasie wolnym wymaga dużych nakładów finansowych. Osoby o niskim poziomie dochodów maja mniejszy wybór wśród możliwości spędzania wolnego czasu i ogranicza różnorodność form aktywności.

Czas wolny utożsamiany jest z funkcją jaką pełni on wobec jednostki, grupy społecznej jak również całego społeczeństwa. Zatem można wskazać kilka funkcji podstawowych, m.in.:

1.      Funkcję edukacyjną - rozumiana jest jako dobrowolne i samodzielne poszerzanie swojej wiedzy, rozwijanie zainteresowań, podnoszenie sowich umiejętności i kwalifikacji. Człowiek podejmuje czynności zaspokajające potrzeby wiedzy i nowych doświadczeń. Jest to też czas przeznaczany na kształcenie nieformalne.


2.      Funkcję wychowawczą - samodzielne przyswajanie określonych norm postępowania, światopoglądu, stylu bycia, itp., lub wpajanie tych wartości innym osobom. Poprzez podejmowanie różnego typu aktywności możemy wpływać na kształtowanie systemu wartości i postaw moralnych jednostki.


3.      Funkcję kulturalną - czas wolny stanowi sferę, w której można zaspokoić ekspresję zdolności twórczych, kierując się własnymi zainteresowaniami. Daje możliwość rozwoju pozazawodowych zdolności zainteresowań człowieka, kompensując mu niemożliwość samodzielnego rozwoju w pracy.

4.      Funkcję rekreacyjną - czas wolny stanowi możliwość obniżenia poziomu zmęczenia fizycznego i psychicznego spowodowanego pracą zawodową. Wypoczynek wpływa na stan zdrowia i długość życia jednostki.


5.      Funkcję integracyjną - funkcja ta przejawia się w tworzeniu więzi między jednostką a jej społecznym otoczeniem i bywa najczęściej sprowadzana do integracji rodziny. Obecnie mamy do czynienia ze wzmożonym tempem życia, wzrostem aktywności zawodowej kobiet, co prowadzi do osłabienia więzi rodzinnych. Czas wolny pozwala na ich odbudowanie, jak również umożliwia powstawanie niesformalizowanych, swobodnych kontaktów, nie ograniczających się jedynie do kręgu zawodowego i rodzinnego.


6.      Funkcję kompensacyjną  - wyrównanie niezaspokojonych potrzeb.


D. K. Hawes zwraca uwagę na to, że czas wolny może być istotnym źródłem satysfakcji życiowej człowieka, ponieważ wypełniające go czynności umożliwiają[5]:

  • przywrócenie więzi między człowiekiem a naturą (rekreacja),
  • zaspokojenie potrzeby sukcesu i ryzyka w sferze pozazawodowej (sport, życie towarzyskie),
  • odnalezienie własnej autonomii i wartości (hobby),
  • przemyślenie własnego stosunku do poszczególnych wartości,
  • odczucie wspólnoty z ludźmi poprzez spotykanie innych ludzi, ich obserwację, wspólne doznawanie i odtwarzanie przeżyć (życie towarzyskie).


Warto zwrócić uwagę na 4 podstawowe aspekty czasu wolnego:


1.      Aspekt socjologiczno - ekonomiczny: czas wolny ułatwia kontakty i przeżycia społeczne. W człowieku budzą się potrzeby współdziałania z innymi, organizowania wspólnego wypoczynku. Trzeba rezygnować z postaw egocentrycznych na rzecz wspólnego działania, poświęcenia, radości i wspólnych zainteresowań.


2.      Aspekt psychologiczny: bogate i bardzo żywe jest życie psychiczne człowieka. Poszukują on ciągle nowych wrażeń; odkrywa, rozbudza i rozwija swoje zainteresowania poznanymi zjawiskami i rzeczami.


3.      Aspekt higieniczno - zdrowotny: czas wolny jest niezbędny jako zabezpieczenie organizmu przed nadmiernym obciążeniem obowiązkami i zadaniami szkolnymi i zawodowymi, spełnia profilaktyczną rolę ochrony zdrowia dzieci, młodzieży i dorosłych.


4.      Aspekt pedagogiczny: wartość pedagogiczna czasu wolnego polega na tym, ze istnieją sytuacje gdzie inicjatywę przejawiają dzieci i młodzież  Aktywność i umiejętność organizowania sobie zajęć poza program.  Czas wolny to możliwość przejawiania własnej inicjatywy i samodzielności. Dobrze jak projektantami czasu wolnego są dzieci i młodzież. Dodatnim elementem czasu wolnego jest samowychowanie, stałe podnoszenie swoich umiejętności i doskonalenie ich.


Rozważając aspekty czasu wolnego można stwierdzić, że podejmowane w jego zakresie czynności i aktywności przyczyniają się do:

  • zwiększenia poziomu satysfakcji człowieka ze swojego życia,
  • poprawy relacji międzyludzkich i wzrostu liczny zawieranych znajomości,
  • zwiększenie zasobów wiedzy człowieka, podniesienie jego kwalifikacji i możliwości twórczych oraz ukształtowanie jego osobowości poprzez oddziaływanie na system wartości,
  • zwiększenie jego mobilności przestrzennej, zawodowej oraz społecznej,
  • zapewnienie długiego życia w zdrowiu.


Na długość, jakość wykorzystania i efekty czasu wolnego wpływa wiele czynników, wśród których możemy wyróżnić:

1.      styl życia:

 Andrzej Siciński stwierdza, że „(...) styl życia znamienny dla pewnej zbiorowości ludzkiej jest charakterystycznym dla tej zbiorowości - sposobem bycia - w społeczeństwie. Ten - sposób bycia - to specyficzny zespół codziennych zachowań członków owej zbiorowości, a dzięki temu umożliwiający ich społeczną identyfikację".[6] Styl życia jest „(...) przejawem jakieś zasady (zasad) wyboru codziennego postępowania spośród repertuaru zachowań możliwych w danej kulturze (...) jest czymś danym (...) znamienny(m) dla życia codziennego danej zbiorowości, grupy lub jednostki".[7] Dlatego tez styl życia jednostki, czy danej grupy społecznej może determinować sposoby spędzania wolnego czasu, który różni się w określonych grupach społecznych długością, zróżnicowaniem pod względem form i miejsc spędzania


2. Czynniki środowiskowe wpływające na wzory spędzania wolnego czasu:


       Znaczący wpływ na formę spędzania wolnego czasu jak również jego efektywność mają takie aspekty środowiskowe jak: stopień koncentracji ludności, warunki bytowo - materialne, wykształcenie i zróżnicowanie zawodowe, działalność organizacji społecznych i kulturalnych, instytucje organizujące czas wolny w lokalnych społecznościach, a także w dużej mierze tradycje kulturowe, wyzwalające nowe zainteresowania. Dlatego też w ramach dążenia do podniesienia efektywności spędzania wolnego czasu powinno się podejmować takie działania jak: wskazywanie wartościowych wzorów spędzania wolnego czasu w sposób atrakcyjny dla poszczególnych osób i grup społecznych, potraktowanie świadomego i planowego uczenia akceptowanych wzorów spędzania wolnego czasu jako inwestycji w lokalny kapitał, służący całej społeczności.


3.      Stan cywilny:

        „Osoby zamężne i żonate stosunkowo częściej spędzają wolny czas na zajęciach przydomowych niż ludzie „wolni", którzy większą ilość czasu przeznaczają na takie rozrywki jak: kino, operetka, imprezy rozrywkowe, czytanie literatury pięknej, uczęszczanie do kawiarni lub lokali rozrywkowych".[8]



4.      Warunki mieszkaniowe:

        Mieszkanie jest podstawowym terenem, na którym urzeczywistnia się czas wolny. Warunki mieszkaniowe decydują w ostateczności o tym, czy mieszkanie w ogóle może  być terenem korzystania z wolnego czasu.


Mimo ogromnych zalet jakie niesie za sobą czas wolny należy zwrócić uwagę na negatywne konsekwencje wynikające ze wzrostu jego ilości. Jest to najbardziej widoczne na przykładzie osób bezrobotnych, u których brak pracy rodzi frustrację, apatię, poczucie bezsensu jakichkolwiek działań. Występują u nich liczne, niezaspokojone potrzeby, które są wywołane brakiem funduszy. Dodatkowo brak umiejętności wykorzystania wolnego czasu, jak również brak możliwości jego wykorzystania prowadzi do spędzania go w sposób przypadkowy. Podejmowanym działaniom zmierzającym do zabicia nudy towarzyszą często zachowania patologiczne, takie jak: alkoholizm, narkomania, przestępczość, itp. Przykład ten świadczy i tym, że niewłaściwe wykorzystanie wolnego czasu wpływa negatywnie na psychikę człowieka, często skłaniając go do zachowań szkodliwych społecznie.

Drugim istotnym problemem jest rezygnacja z wolnego czasu, głównie przez pracoholików, gdzie praca stanowi dla nich główny, życiowy cel. Występuje przede wszystkim wśród grup nastawionych na awans społeczny i podlegających presji sukcesu zawodowego. Dlatego też  brak wolnego czasu, nadmierne obciążenie pracą, oraz brak umiejętności regenerowania sił sa przyczyną wielu chorób człowieka.


Czas wolny dziecka

 

Rozpoczęcie nauki szkolnej to wielka zmiana w życiu dziecka. Przejście od dominującej w wieku przedszkolnym zabawy do nauki oznacza pojawienie się nowego poważnego obowiązku zarówno społecznego jak i wobec samego siebie. Od chwili pójścia do szkoły zmienia się gruntownie codzienny tryb życia i zajęć. Obok czasu przeznaczonego na naukę dziecko musi mieć określoną ilość czasu wolnego, która zgodnie z normą higieniczną dla jego wieku stanowi 5-6 godz. W tym okresie czyli między 7-11 rokiem życia jest ono istotą ruchliwą, aktywną, zwróconą przede wszystkim ku światu zewnętrznemu, ku obiektywnej rzeczywistości. Ważną rolę odgrywa wypoczynek dziecka Rozwój biopsychiczny ucznia - pisze J. Izdebska  - wymaga twórczego działania, wypoczynku, rozrywki, zaspokajania potrzeb intelektualnych, społecznych, spędzenia czasu wolnego zgodnie z zainteresowaniami, upodobnieniami i wymogami higieny pracy szkolnej. Zajęcia wypoczynkowe stanowią właśnie istotny element rozwoju, gdyż wzbogacają sferę intelektualną, uspołecznioną, rozwijają fizycznie, a także wprowadzają w świat wartości moralnych i estetycznych.

Czas wolny w życiu dziecka ma szczególne znaczenie, gdyż efekty pracy wychowawczej zależą w dużym stopniu od tego, jaką ilością czasu dziecko dysponuje, jakie wpływy na niego oddziałują, gdzie i jak spędza czas wolny. Może więc on być dobrodziejstwem, czasem, w którym można rozwijać, kształtować osobowość, ale może być też czasem bezwartościowym dla rozwoju dziecka, a nawet czynnikiem demoralizującym. Ważnym środkiem zapobiegającym takiemu niebezpieczeństwu jest odpowiednie przygotowanie dzieci do racjonalnego spędzania czasu wolnego już od najmłodszych lat, ponieważ już wtedy kształtuje się wiele upodobań i nawyków. Zasoby czasu wolnego wyznaczają pewne ramy czasowe dla różnych zachowań składających się na wzory spędzania tego czasu. Dlatego też niebagatelną sprawą jest wielkość tego czasu pozostająca do dyspozycji dziecka. Należy stwierdzić, iż na ilość czasu, jakim dziecko dysponuje wyłącznie na własne zainteresowania i potrzeby wpływa wiele czynników niezależnych od dziecka (np. nakładane przez rodziców obowiązki domowe). Jednocześnie samym zwiększeniem budżetu czasu wolnego nie można stymulować aktywności dziecka w tym czasie, form jego spędzania, wzorów zachowań, jakie zechce w nim realizować.


Przygotowanie dzieci do mądrego wykorzystywania czasu wolnego zależy w dużej mierze od rodziny, w której dziecko się wychowuje. Rodzice powinni więcej czasu każdego dnia przeznaczyć na bliskie kontakty z dzieckiem w wolnym czasie. Ten czas, który wydaje się być „straconym" wspólnie z dzieckiem, jest w istocie czasem bardzo pożytecznym. Kontakt rodzica z dzieckiem nie powinien ograniczać się jedynie do pomocy w lekcjach, czy też tworzenia jakiejś szczególnej sytuacji wychowawczej. Rodzic powinien szukać takich form kontaktu z dzieckiem, jak np. wspólne zabawy, odwiedziny u znajomych, zajęcia sportowo-ruchowe, majsterkowanie, wspólne czytanie książek i czasopism, czy oglądanie telewizji. Dziecko w tym czasie ma szansę otworzyć się przed rodzicem i w spontanicznej rozmowie powiedzieć o czymś, o czym w innych okolicznościach nigdy by nie powiedziało.


Czas wolny dzieci i młodzieży jest w zasadzie kategorią inną niż czas wolny ludzi dorosłych. Objęty jest on nadzorem i kontrolą otoczenia dorosłych, szkoły, instytucji młodzieżowych itp. Na wychowanie dzieci, a więc także na wychowanie w kulturze czasu wolnego duży wpływ mają rodzice, szkoła, otoczenie społeczne, grupa rówieśnicza oraz różnorodne instytucje wychowania pośredniego.

Według Jadwigi Izdebskiej czas wolny dziecka jest to okres, który pozostaje mu po wypełnieniu obowiązków szkolnych, domowych, czynności organizacyjno - porządkowych, związanych z zachowaniem zdrowia i higieny, czas w którym może ono wykonywać czynności według upodobania, związane z wypoczynkiem, rozrywką i zaspokajaniem potrzeb wynikających z własnych zainteresowań.

K. Czajkowski natomiast uważa, że czas wolny dziecka to ten okres dnia, po uwzględnieniu czasu przeznaczonego na naukę szkolną, posiłki, sen, odrabianie lekcji i niezbędne zajęcia domowe. Wolny czas dziecka obejmuje także dobrowolnie przyjęte obowiązki społeczne (np. spełnianie jakiś funkcji w organizacji harcerskiej, samorządzie szkolnym, świetlicy, domu kultury itp.) Czas wolny dzieci to czas, który może być przeznaczony na jego odpoczynek, rozrywkę i zaspokojenie osobistych zainteresowań.


Występujące znaczne zróżnicowanie w zakresie ilości czasu wolnego, jaką dysponują uczniowie. Powodują to takie czynniki jak:

1.       miejsce zamieszkania,

2.       odległość domu do szkoły,

3.       obciążenie nauką szkolną, pracami domowymi, rolnymi,

4.       zawód i charakter pracy rodziców,

5.       wielkość i struktura rodziny,

6.       wielkość gospodarstwa rolnego,

7.       pora roku, dzień tygodnia.


Czas wolny dzieci i młodzieży występuje w 3 podstawowych kategoriach :

1.      czas dyspozycyjny np.: czas wolny w pracach społecznych, samodzielna pomoc w pewnych pracach w domu rodzinnym;

2.      czas na wpół wolny np.: udział w pracach społecznych, samodzielna pomoc w pewnych pracach w domu rodzinnym;

3.      wczasowanie np.: spędzanie czasu wolnego na koloniach, zimowiskach, w innych placówkach wczasowych .




DLACZEGO DZIECI POWINNY MIEĆ CZAS WOLNY OD ZORGANIZOWANYCH ZAJĘĆ?

W czasie wolnym dziecko może samo decydować o tym, co chce robić. Dzieci przyzwyczajone do spędzania czasu zgodnie z planem zajęć mogą czuć się zagubione w sytuacji, kiedy będą mogły same podejmować decyzje. Czas wolny pozwoli dzieciom nauczyć się, w jaki sposób samemu można zająć się sobą. Dzieci, podobnie jak dorośli potrzebują czasu na refleksje nad tym, czego się nauczyli i dowiedzieli. Ruch podczas zabawy zapewnia zdrowie i sprawność fizyczną. W czasie wolnym dziecko może biegać, skakać, wspinać się, rzucać piłką i tańczyć, aż do momentu zmęczenia. Wtedy może zrobić sobie przerwę, napić się czegoś. i pobawić się spokojnie z kolegą lub koleżanką. Podczas takich zabaw dziecko uczy się regulować tempo zabawy i dostosowywać je do swoich możliwości i poziomu energii.



[1] K. Czajkowski: Wychowanie do rekreacji. Warszawa 1979, s. 10

[2] E. Wnuk-Lipiński, Praca i wypoczynek..., s. 10-11.

[3] A. Kamiński: Czas wolny i jego problematyka społeczno-wychowawcza. Wrocław- Warszawa-Kraków 1965, s. 69-70

 

[4] E. Wnuk-Lipiński, Budżet czasu - struktura społeczna - polityka społeczna, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław 1981, s. 104.

[5] D.K. Hawes, Satisfactions Derived from Leisure - Time Pursuits: An Exploratory Nationwide Survey, „Journal of Leisure Research" 1978, nr 4, s. 234; cyt za: B.H. Jung, Ekonomia czasu wolnego, PWN, Warszawa 1989, s. 42.

[6] A. Siciński (red.): Styl życia: przemiany we współczesnej Polsce, op. cit., s. 13-14

[7] A. Siciński (red.): Style życia w miastach polskich (u progu kryzysu), op. cit., s. 18

[8] M. Ćwiakowski, Problemy społeczne wolnego czasu, Wydawnictwo Związkowe CRZZ. Warszawa 1967, s. 154

 

Podziel się
oceń
2
1


Komentarze do wpisu

Skocz do dodawania komentarzy
  • dodano: 06 października 2013 0:55

    Czy powyższa treść funkcjonuje jedynie tutaj oraz pod linkiem http://blogi.newsweek.pl/Tekst/polityka-polska/537774,Czas-wolny-nieodlacznym-elementem-zycia-czlowieka-wplywajacym-na-jego-rozwoj-fizyczny-psychologiczny-i-spoleczny.html czy tez jeszcze w jakimś miejscu?

    autor zawsze ?

  • dodano: 06 października 2013 0:53

    proba

    autor przenikliwy

  • dodano: 06 marca 2012 14:31

    mogłaby mi pani w kilku zdaniach napisać jakie znaczenie ma czas wolny dla rozwoju człowieka?

    autor ona

Komentuj z OpenID

Zapamiętaj Nick

Zapamiętaj Blog

Wstaw emotikona

Akceptuję regulamin i zobowiązuję się do przestrzegania jego postanowień.

piątek, 25 kwietnia 2014

Licznik odwiedzin:  80 281  

O moim bloogu

KONTAKT: ilona.golebiewska@gmail.com ilonago@onet.eu INSPIRACJE LITERACKIE I NAUKOWE

Głosuj na bloog






zobacz wyniki

Wyszukaj

Wpisz szukaną frazę i kliknij Szukaj:

Subskrypcja

Wpisz swój adres e-mail aby otrzymywać info o nowym wpisie:

Statystyki

Odwiedziny: 80281

Lubię to

Więcej w serwisach WP

Bloog.pl

Bloog.pl